PBLK Kaydı Bulunan Fon Yatırımcılarının Hukuki Yolları: Hangi Dava, Hangi Şart, Hangi Süre?
Av. Nusret Çetin · 12 Kasım 2026 itibarıyla güncel
Giriş
2026 sonbaharında yaşanan fon krizinin en sessiz ama en karmaşık mağdurları, PBLK kaydı bulunan yatırımcılar oldu. Bu kişiler, Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) 17 Eylül 2026 tarihli tasfiye kararlarından önce fon paylarını satmak için talimat verdi. Para hesaplarına geçmedi ve payları Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) nezdinde ayrı bir blokaj alt hesabına alındı. Ekim sonunda yürürlüğe giren 7596 sayılı Kanun ise bu yatırımcıları, satışı hiç gerçekleşmemiş gibi "fon pay sahibi" saydı.
Bu yazı üç soruya cevap arıyor. PBLK'lı yatırımcının hukuki konumu nedir? Hangi yargı yollarına, hangi şartlarla ve hangi sürelerde başvurulabilir? Bu yolların güçlü ve zayıf yanları nelerdir? Yazıda yalnızca doğrulanabilen mevzuata ve yargı kararlarına yer verilmiştir. PBLK uyuşmazlığına özgü yayımlanmış bir yargı kararı henüz bulunmadığından, içtihada ilişkin değerlendirmeler benzer uyuşmazlıklardan yapılan çıkarımlardır.
1. PBLK nedir ve nasıl ortaya çıktı?
PBLK, MKK'nın e-Yatırımcı ekranında görülen bir blokaj alt hesabının kısaltmasıdır ("TEFASP Fon Satış Blokajı"). Süreç kısaca şöyle gelişti:
- 17 Eylül 2026: SPK, 57/1707 ve 57/1708 sayılı kararlarıyla (Bülten 2026/60 ve 2026/61) yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fonda işlemleri durdurdu ve tasfiye kararı verdi. 57/1708 sayılı kararın A/6 bendi, gerçekleştirilemeyen TEFAS satış talimatlarının tutarının fon hesabına borç olarak kaydedileceğini ve öncelikle ödeneceğini öngördü.
- 28 Eylül 2026: SPK, 17 Eylül'de TEFAS'a ulaşıp iptal edilen talimatların tasfiye kapsamında değerlendirileceğini duyurdu.
- 14 ve 21 Ekim 2026: TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda PBLK alacaklarının öncelikle ödenmesini öngören önerge reddedildi. Genel Kurul'da ise PBLK'daki payları fon pay sahipliği kapsamına alan önerge kabul edildi.
- 22 Ekim 2026: SPK, takas kesinliği ve PBLK'ya ilişkin basın duyurusunda PBLK kaydının tek başına fon borcunu kanıtlamadığını ve bu yatırımcıların diğer pay sahipleriyle eşit koşullarda değerlendirileceğini açıkladı.
- 27 Ekim 2026: 7596 sayılı Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun, 33413 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Aynı gün SPK, 76/1903 sayılı kararıyla (Bülten 2026/76) ödeme usul ve esaslarını belirledi.
- 30 Ekim 2026 ve sonrası: Ara ödemeler başladı. 9. Fon Koordinasyon Kurulu açıklamasına göre 30 Ekim itibarıyla 100 fonda 247.839 yatırımcıya 97,3 milyar TL ödendi. Cumhurbaşkanı Yardımcısı 6 Kasım'da toplam ödemenin yaklaşık 420 bin yatırımcıya 130 milyar TL'yi aştığını ve 13 Kasım'da yeni bir ödeme yapılacağını açıkladı. Nihai ödeme tarihi henüz belli değil.
2. 7596 sayılı Kanun PBLK'lılar için ne getirdi?
Kanunun PBLK'lıları doğrudan ilgilendiren hükümleri şunlardır:
- m.3/5: 17 Eylül 2026 ve öncesinde TEFAS'a iletildiği hâlde fonun temerrüdü veya fiyatın açıklanmaması nedeniyle "gerçekleştirilemeyen talimatlar" bakımından payları bloke edilenler, fon pay sahibi olarak tasfiye hükümlerine tabi tutulur.
- m.4/1: Nakit yetmezse ödemeye esas tutar, yatırımcının fona yaptığı giriş ve çıkışların TÜFE ve Yİ-ÜFE ortalamasıyla endekslenmesi sonucu MKK'nın hesaplayacağı "net yatırım tutarı"dır.
- m.4/2-3: Kurulca belirlenen fonlarda, endekslenmemiş net yatırım tutarını aşmamak üzere en fazla 1.000.000 TL ara ödeme yapılabilir. Para piyasası niteliğindeki fonlarda ara ödeme, payların güncel değeriyle sınırlanmaz. Ara ödemede paylar iade edilmez; iade nihai ödemede yapılır.
- m.4/5: Nihai ödemede, tasfiye malvarlığından, geri kazanım hesabından veya diğer hukuki yollardan daha önce yapılmış ödemeler mahsup edilir.
- m.5/2: Fonun zarar veya kaybından öncelikle kurucu ve yönetici portföy yönetim şirketi sorumludur. Şirketten tahsil edilemezse, Kurulca belirlenen gerçek ve tüzel kişiler şahsen sorumlu olur.
- m.6/5: TMSF nezdindeki geri kazanım hesabındaki tutarlar haczedilemez; bunlar üzerine ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz konulamaz.
- m.7/3: Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu'nun (SPKn) bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanır.
- m.8: Kanun, 17 Eylül 2026'dan geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Bu tablo PBLK'lı yatırımcı için iki sonuç doğuruyor. Birincisi, 57/1708 sayılı kararın A/6 bendiyle tanınan öncelik fiilen ortadan kalkmıştır. İkincisi, yatırımcının alacağı, tasfiye sonucunda dağıtılacak nakde ve 1 milyon TL'lik ara ödeme tavanına bağlanmıştır.
3. Hukuki nitelendirme: pay sahibi mi, alacaklı mı?
PBLK uyuşmazlığının özü bu sorudur. Fon payının fona iadesi, yatırımcının tek taraflı iradesiyle fondaki ortaklığını sona erdirmesidir. Talimata fiyat uygulanıp ödeme günü geldiğinde, yatırımcının fon malvarlığına katılma hakkı sona erer. Yerini belirli bir para alacağı alır. Bu andan sonra yatırımcı fonun kârına ve zararına ortak değil, fona karşı muaccel alacağı bulunan bir alacaklıdır.
Bu görüşün en güçlü yasal dayanağı SPKn m.79/1'dir. Bu hüküm, sermaye piyasası araçlarının takas talimatlarının ve ödeme işlemlerinin, idari ve adli merciler nezdinde tasfiye başlasa bile geri alınamayacağını ve iptal edilemeyeceğini öngörür. SPK ise 22 Ekim duyurusunda farklı bir okuma benimsedi: Takas, nakit yatırımcının hesabına geçip pay kaydı silindiğinde tamamlanmış sayılır. Mahkemelerin önüne gelecek temel tartışma bu iki yorum arasında olacaktır.
7596 m.3/5'in lafzı da bu tartışmada önemlidir. Hüküm "gerçekleştirilemeyen talimatları" kapsamaktadır. Fiyatı uygulanmış, eşleşmesi yapılmış ve yalnızca bedeli ödenmemiş bir talimatın "gerçekleştirilemeyen talimat" olmadığı, aksine gerçekleşmiş ancak borçlusunca ifa edilmemiş bir işlem olduğu savunulabilir. Temel hakları sınırlayan hükümlerin dar yorumlanması ilkesi de bu okumayı destekler.
Uygulamada her yatırımcının durumu, talimatının hangi aşamada kaldığına göre farklılaşır:
| Talimatın aşaması | Hukuki sonuç | Öne çıkan yol |
|---|---|---|
| Fiyat uygulandı, ödeme günü geçti | Muaccel alacak tezi en güçlü hâlde | İdari iptal + adli alacak + tam yargı |
| TEFAS'a ulaştı, fiyat açıklanmadı | 7596 m.3/5 doğrudan uygulanır; fon pay sahibi | İdari iptal + Anayasa m.152 itirazı |
| Bankada kaldı, TEFAS'a iletilmedi | PBLK rejimi değil, iletim kusuru sorunu | Dağıtıcı kuruluşa karşı tazminat |
Para piyasası fonlarında bu ayrım özellikle önemlidir. Bu fonlarda belirli bir kesim saatinden önce verilen satış talimatı çoğunlukla aynı gün gerçekleşir. Örneğin 16 Eylül'de kesim saatinden önce verilen bir talimata o günün fiyatının uygulanmış olması kuvvetle muhtemeldir. İspat ise banka, TEFAS ve Takasbank kayıtlarındadır.
4. Birinci yol: SPK işlemlerine karşı iptal davası
4.1. Dava konusu işlemler ve süreler
İdari yargıda dava açma süresi, İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) m.7 uyarınca 60 gündür. İlanı gereken düzenleyici işlemlerde süre ilanı izleyen günden başlar. Uygulamacıların temkinli hesabı, her SPK işleminin bültende yayımlandığı tarihi esas almaktadır:
| Dava edilecek SPK işlemi | Yayım tarihi | 60. gün (temkinli) |
|---|---|---|
| 57/1707 ve 57/1708 (tasfiye kararları, A/6) | 17.09.2026 | 16.11.2026 |
| 28.09.2026 duyurusu | 28.09.2026 | 27.11.2026 |
| 64/1770 ve 64/1775 | 30.09.2026 | 30.11.2026 |
| 70/1821 (Hedef fonları) | 16.10.2026 | 15.12.2026 |
| 22.10.2026 basın duyurusu (icrai sayılırsa) | 22.10.2026 | 21.12.2026 |
| 76/1903 (ödeme usul ve esasları) | 27.10.2026 | 28.12.2026 |
76/1903 sayılı karar için 60. gün olan 26 Aralık cumartesiye denk geldiğinden süre 28 Aralık pazartesi günü dolar. Aralarında maddi ve hukuki bağlılık bulunan bu işlemler, İYUK m.5/1 uyarınca tek dilekçeyle dava konusu yapılabilir. En güvenli yol, hepsinin 16 Kasım 2026'dan önce aynı dilekçede dava edilmesidir.
Sürenin başlangıcı konusunda yatırımcı lehine bir savunma da mevcuttur. Danıştay, tebliğ edilmeyip yalnızca SPK bülteninde yayımlanan bireysel nitelikteki bir işlemde, bülten tarihinin tebliğ tarihi sayılamayacağına hükmetmiştir (Danıştay 10. Daire, E. 1999/1800, K. 2000/79, T. 19.01.2000). Bu görüşe göre süre, ilgilinin işlemi öğrendiği ya da işlemin kendisine bildirildiği tarihten başlar. Ne var ki bu ancak yedek bir savunmadır; 16 Kasım tarihine güvenle dava açmak varken bu tartışmaya dayanmak isabetli olmaz.
İYUK m.11 uyarınca dava süresi içinde SPK'ya işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi için başvurulursa, işlemeye başlamış dava süresi durur. Başvuru 30 gün içinde cevaplanmazsa reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Bu yol teorik olarak süre kazandırsa da, hangi işlem bakımından sürenin durduğu tartışmasına yol açabileceğinden doğrudan dava açmak daha güvenlidir.
4.2. Görevli ve yetkili mahkeme
SPKn m.134'e göre Kurul kararlarına karşı açılacak davalar idare mahkemelerinde görülür ve acele işlerden sayılır. SPKn m.117 Kurulun merkezini İstanbul olarak gösterse de, geçici m.7/5 uyarınca taşınma işlemleri tamamlanıncaya kadar merkez Ankara'dır. SPK'nın resmî iletişim sayfası da 12 Kasım 2026 itibarıyla merkez adresini Ankara olarak göstermektedir. Danıştay, SPK'nın denetim yükümlülüğünü yerine getirmediği iddiasıyla açılan bir davada Ankara İdare Mahkemesini yetkili görmüştür (Danıştay 13. Daire, E. 2021/999, K. 2021/1026, T. 23.03.2021).
7596 sayılı Kanun'un m.5/4'te öngördüğü İstanbul idare mahkemelerinin yetkisi, yalnızca TMSF'nin sorumlulara karşı yürüteceği tahsil ve takip işlemlerinden doğan davalara ilişkindir. Yatırımcının SPK işlemine karşı açacağı iptal davasını kapsamaz. Yetkisiz mahkemede açılan dava reddedilmez; İYUK m.15/1-a uyarınca dosya yetkili mahkemeye gönderilir. Yine de bu, zaman kaybı demektir.
4.3. Dava açma ehliyeti ve tek dilekçe sorunu
İptal davası açabilmek için dava konusu işlemle davacı arasında meşru, kişisel ve güncel bir menfaat ilişkisi bulunmalıdır. Danıştay, dolaylı ve uzak bir ilginin bu şartı karşılamadığını, işlemle doğrudan ilişki kurabilenlerin dava açabileceğini vurgulamaktadır (Danıştay 13. Daire, E. 2021/5231, K. 2023/2005, T. 25.04.2023). Payları bizzat bloke edilen ve alacağının ödeme sırası bu işlemlerle belirlenen yatırımcı bakımından bu ilişki açıktır.
Birden fazla yatırımcının ortak dilekçeyle dava açabilmesi için İYUK m.5/2 uyarınca hak veya menfaatlerde iştirak ile aynı maddi olay ve hukuki sebep birliği aranır. Aynı fonda ve aynı tarih aralığında talimat vermiş yatırımcılar için bu savunulabilir. Ancak her yatırımcının talimat saati, tutarı ve fon kodu farklı olduğundan, kritik bir süre içinde dilekçenin reddi riskini almamak için ayrı dilekçe daha güvenlidir.
4.4. Yürütmenin durdurulması
İYUK m.27/2'ye göre yürütmenin durdurulması için, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. Aynı hüküm, sadece ilgili kanun hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulmuş olmasının yürütmeyi durdurma gerekçesi olamayacağını açıkça öngörür.
Bu nedenle yürütmeyi durdurma kararı almak kolay değildir; işlemler artık bir kanun hükmüne dayanmaktadır. Talebin başarı şansını artırmanın yolu onu dar tutmaktır. Tasfiyenin bütünüyle durdurulması değil, yalnızca davacının alacağının tasfiye malvarlığında ayrıca kayda alınarak saklı tutulması istenmelidir. Telafisi güç zarar ise şöyle anlatılabilir: Nihai ödeme yapılıp fon sona erdiğinde, sonradan verilecek bir iptal kararının uygulanabileceği bir malvarlığı kalmayacaktır.
4.5. Uygulamadaki görüş ayrılığı
İptal davasının açılması gerekip gerekmediği konusunda uygulamacılar ayrışmaktadır. Bir kısım hukuk bürosu iptal davasını ve Anayasa'ya aykırılık itirazını en etkili yol olarak görmektedir. Bir başka görüş ise kurallar artık kanunla belirlendiğinden iptal davasının ara ödemeleri geciktirebileceğini ileri sürmekte ve doğrudan adli yargıda alacak davası açılmasını önermektedir. Yazarın kanaati, PBLK'lı yatırımcının statüsünü belirleyen işlemlerin idari işlemler olduğu ve bunların hukuka uygunluğunun ancak idari yargıda denetlenebileceği yönündedir. Bu nedenle iptal davası, özellikle talimatına fiyat uygulanmış yatırımcılar için vazgeçilmez görünmektedir. Kanunda ara ödemeyi davadan vazgeçme şartına bağlayan bir hüküm bulunmamaktadır.
5. Anayasa Mahkemesi boyutu
7596 m.3/5 ve m.8 hükümleri, Anayasa'ya uygunluk açısından ciddi sorular doğurmaktadır. Anayasa Mahkemesi, hukuk devletinin unsuru olan hukuk güvenliği ilkesinin normların öngörülebilir olmasını ve bireylerin devlete güven duyabilmesini gerektirdiğini; bu ilkenin kural olarak kanunların geriye yürütülmemesini zorunlu kıldığını tekrar tekrar vurgulamıştır (Anayasa Mahkemesi, E. 2010/73, K. 2011/176, T. 29.12.2011). Yüksek Mahkemeye göre kazanılmış hak, yeni kanundan önce yürürlükte olan kurallara göre bütün sonuçlarıyla fiilen elde edilmiş ve kişi yönünden kesinleşmiş haktır (Anayasa Mahkemesi, E. 2024/86, K. 2024/230, T. 25.12.2024).
Ödeme günü gelmiş bir iade alacağı, ileriye dönük bir beklenti değildir. Tam da bu anlamda kesinleşmiş bir haktır. Kanunun bu alacağı yaklaşık kırk gün geriye giderek pay sahipliğine çevirmesi, lehe değil aleyhe bir geriye yürümedir. Anayasa Mahkemesi ayrıca, alacağın tahsil süreci başladıktan sonra geçmişe etkili yasama tasarruflarıyla alacağın elde edilmesini zorlaştıran kuralların hukuki güvenlik ilkesini ihlal ettiğini kabul etmiştir (Anayasa Mahkemesi, E. 2018/108, K. 2019/5, T. 13.02.2019). Bireysel başvuru kararlarında da, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadına atıfla, genel yarara ilişkin zorlayıcı nedenler bulunmadıkça bir uyuşmazlığın sonucunu etkilemeye yönelik yasal müdahalelerin hukukun üstünlüğüyle bağdaşmadığını belirtmiştir (Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru, B. 2020/21683, T. 17.07.2025).
Bireysel yatırımcının bu tartışmayı Anayasa Mahkemesi'ne taşıyabileceği üç yol vardır:
- Soyut norm denetimi (Anayasa m.150-151): Bu yolu bireyler kullanamaz. Yetkili siyasi organlar için süre, kanunun yayımından itibaren 60 gündür ve 26 Aralık 2026'da dolar. Basına yansıyan bilgilere göre, Yeni Parti Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın başkanlığındaki bir heyet 12 Kasım 2026'da Kanunun bazı maddelerinin iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur. Başvurunun esas numarası ve hangi maddeleri kapsadığı bu yazının hazırlandığı tarihte resmî kaynaktan doğrulanamamıştır.
- Somut norm denetimi (Anayasa m.152): Davaya bakan mahkeme, uygulanacak kanun hükmünü Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasını ciddi bulursa, Anayasa Mahkemesi'ne başvurur. Bireysel yatırımcı için gerçekçi yol budur. İtiraz, iptal davası dilekçesinde 7596 m.3/5 ve m.8 bakımından Anayasa m.2, 10, 13 ve 35 dayanak gösterilerek ileri sürülmelidir. Soyut iptal başvurusunun bulunması bu itirazı gereksiz kılmaz. Anayasa Mahkemesi soyut başvuruyu esastan reddederse, aynı hüküm için on yıl geçmeden yeniden başvuru yapılamayacağı da unutulmamalıdır.
- Bireysel başvuru: Olağan kanun yolları tüketildikten sonra kesin karara karşı 30 gün içinde yapılabilir. Kanunun kendisi doğrudan bireysel başvuruya konu edilemez.
6. İkinci yol: Adli yargıda alacak ve tazminat davası
6.1. Kime karşı?
Adli yargıdaki dava bakımından davalının kim olacağı, uygulamada en çok tartışılan noktalardan biridir. Değerlendirilmesi gereken muhataplar şunlardır:
- Fon (tasfiye kuruluşu aracılığıyla): Satış bedeli alacağının asıl borçlusu fondur. Ancak fonun tüzel kişiliği yoktur. Bu nedenle talep, fonu temsilen tasfiye ile görevli kuruluşa yöneltilir. SPK kararlarına göre Tera fonlarında Türkiye İş Bankası, Pusula ve Atlas fonlarında Ziraat Bankası bu görevi üstlenmiştir.
- Kurucu portföy yönetim şirketi: 7596 m.5/2 uyarınca fonun zararından öncelikle sorumludur.
- Portföy saklayıcısı: SPKn m.56/1, saklayıcıya katılma paylarının itfa işlemlerinin mevzuata uygunluğunu ve işlemlerden doğan bedellerin uygun sürede aktarılmasını sağlama görevi verir. m.56/2'ye göre saklayıcı, yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle katılma payı sahiplerine verdiği zarardan sorumludur. m.56/3 ise pay sahiplerinin dava açma hakkını saklı tutar. Uygulamada az dile getirilen bu dayanak, özellikle aynı bankanın hem saklayıcı hem tasfiye kuruluşu olduğu durumlarda dikkatle değerlendirilmelidir.